Van alle staatsvormen is er een die altijd tot nummer 1 wordt beschouwd. Simpelweg, volgens de menigte, de beste staatsvorm. We hebben het dan natuurlijk over een democratie. Er is volksheerschappij. Het volk kiest. Kan direct, waarbij iedereen met elkaar vergadert en/of besluit, maar ook indirect zoals wij in Nederland kennen. Volksvertegenwoordigers maken dan de keuzes voor ons.
Zonder te kijken naar het geheel stemt al snel iedereen in met het belang van iedereen, want zeg nou eerlijk, hoe fijn is het wel niet om zelf te bepalen? Altijd je mening geven en precies kunnen vertellen hoe jij denkt dat het land het beste functioneert. Meer geld naar de armen, minder asielzoekers nu, meer huizen, grotere scholen etc. Vaak is er als je aan iemand vraagt wat ze zou veranderen als diegene de macht heeft een hele waslijst met punten die aandacht verdienen. Iedereen heeft een mening, en iedereen mag kiezen.
Essentieel onderdeel van de democratie is het overleg, er wordt altijd vergaderd. Dit gebeurt op alle bestuursniveaus. Van gemeente tot landelijk en van waterschappen tot provinciaal. Echter, wanneer de waslijst aan aandachtspunten te lang wordt, en er te lang te weinig progressie wordt geboekt, verandert de toon van het gesprek. Men stopt met praten, en start met schreeuwen. Iedereen wil zijn eigen belangen het liefst behandeld zien worden, en is in staat verder dan ooit te gaan om dat te behalen.
De mensen, het onmisbare onderdeel van de democratie, worden ongeduldig, wat op zijn beurt leidt tot kortademig en bijziend beleid zonder werkelijke langetermijnvisie. De stem van de menigte wordt luider dan die van de politici, wat op zijn beurt leidt tot angst vanuit de politici, voor de burgers. Politici gaan leven naar peilingen en verkiezingen, wat je doet doet er pas toe, als je de stem van de burger mee hebt. Niks anders telt zoveel als de macht van de burger met zich meebrengt.
De mensen, die de democratie staande houden, zijn tegelijkertijd de mensen die de democratie naar beneden halen. Wordt het landsbelang nog wel echt gediend als de langetermijnvisie compleet ontbreekt? De publieke opinie bepaalt het beleid, maar lang niet altijd ten goede van de kwaliteit van het beleid. Denk aan de corona crisis, het kabinet had meerdere plannen op tafel liggen, maar alle plannen werden telkens aangepast onder druk van die publieke opinie. De stabiliteit ontbrak.
Je kan uiteindelijk de vraag stellen, is de mens slim genoeg om onderdeel uit te maken van een democratie? of zijn we allemaal te erg gericht op het eigenbelang, in plaats van het grotere geheel? Is de macht van het volk, wat lang niet altijd goede keuzes maakt, niet te groot?
Volgens oude denkers hebben alle staatsvormen, die vaak positief geformuleerd staan, ook altijd een negatieve tegenhanger. De democratie heeft er ook een, de ochlocratie. Waar er bij een democratie de macht bij het volk ligt, is dat bij een ochlocratie bij de emotie van de massa. Er lijkt steeds meer sprake te zijn van deze gepeupelte heerschappij.
Binnen een ochlocratie fungeert de menigte als dictatuur. Enkel het getal, de meerderheid, telt. Er wordt geen rekening gehouden met minderheden, enkel met die eigen waslijst aan aandachtspunten en de opgehoopte berg aan emotie. Bestuur binnen een ochlocratie is op basis van kracht, niet op rechtvaardigheid.
Om die menigte te vriend te houden veranderen leiders van degelijke, capabele bestuurders, in aanjagers van de publieke opinie, demagogen. Die angst waar politici nu op inspelen zorgt voor een enorme hoeveelheid aan instabiliteit, als de mening van de menigte omslaat, om dat een main issue verholpen is, kan een compleet bestuur uit elkaar vallen. Er is dan plots een groot gebrek aan steun, wat essentieel is om een bestuur werkend te houden in een democratie.
Is de mens dan werkelijk slim genoeg om met het geschenk, volkssoevereiniteit, de democratie, om te gaan, of is de ochlocratie de prijs die we betalen voor het niet in bedwang kunnen houden van onze eigen emotie?